Έχετε εγγραφεί με επιτυχία
Παρακαλώ ακολουθήστε τον σύνδεσμο που εστάλη στο

Ο ιστορικός Νίκος Παπαδάτος στο Sputnik: Άνευ ιστορικής θεμελίωσης η εξίσωση Ναζί-Σοβιετικών

© Sputnik / Alexander Vilf / Μεταφορά στο αρχείο φωτογραφίαςΣτρατιωτική παρέλαση για την «Ημέρα της Νίκης» στη Μόσχα
Στρατιωτική παρέλαση για την «Ημέρα της Νίκης» στη Μόσχα - Sputnik Ελλάδα
Βρείτε μας
Οι ιστορικές αλήθειες του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, η σύγχρονη προσπάθεια επανεγγραφής πτυχών του και το εγχείρημα του περιοδικού ΚΡΙΣΗ για τα 75 χρόνια από τη λήξη του Πολέμου τέθηκαν επί τάπητος στη συζήτησή μας με τον ιστορικό Νίκο Παπαδάτο που συνυπογράφει το σχετικό τεύχος και ψάχνει απαντήσεις στα μονοπάτια της ιστορίας.

Μαζί με πέντε συναδέλφους του, ελληνικής και ρωσικής καταγωγής, ο ιστορικός Νίκος Παπαδάτος επιχειρεί να εμπλουτίσει τον δημόσιο διάλογο για τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο στο ειδικό τεύχος του περιοδικού ΚΡΙΣΗ, με πηγές που προέρχονται από την πρώην ΕΣΣΔ.

Ο διδάκτωρ ιστορίας του Πανεπιστημίου της Γενεύης και επισκέπτης καθηγητής στο κρατικό Πανεπιστήμιο Λομονόσοφ της Μόσχας, αναγνωρίζει ότι ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος αποτελεί ένα σημείο καμπής στην ιστορία του 20ού αιώνα και ότι για αυτόν έχει συνταχθεί ένα τεράστιο συγγραφικό έργο από ιστορικούς, στρατιωτικούς και πολιτικούς.

«Ωστόσο, οι σύγχρονες μελέτες που αναδεικνύονται επί της ανωτέρω θεματικής στην Ελλάδα συγγράφονται, κατά συντριπτική πλειοψηφία, χωρίς την παράθεση πρωτογενών αρχειακών τεκμηρίων, προερχόμενων από την πρώην Σοβιετική Ένωση, δηλαδή τη σημερινή Ρωσική Ομοσπονδία και τις δεκατέσσερις (14) πρώην σοβιετικές Δημοκρατίες» τονίζει στο Sputnik o Νίκος Παπαδάτος.

«Αυτό το αντικειμενικό κενό καλείται να καλύψει, εν μέρει, το έβδομο ειδικό τεύχος του Περιοδικού ΚΡΙΣΗ. Να αποτελέσει, πρωτίστως, ένα εγχείρημα για την έναρξη ενός γόνιμου διαλόγου γύρω από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Το τεύχος επιχειρεί επίσης να ερμηνεύσει γιατί η ανθρωπότητα αποδείχτηκε ανέτοιμη να αποφύγει τη μεγαλύτερη καταστροφή από τη χρήση συμβατικών όπλων σε ολόκληρη την ιστορική της πορεία, τόσο σε επίπεδο έμψυχου όσο και υλικού δυναμικού. Με άλλα λόγια, αναζητείται ακόμα η ερμηνεία της αλληλουχίας των γεγονότων που οδήγησαν σε ένα σημείο μη επιστροφής στους κρατικούς δρώντες της εποχής εκείνης» προσθέτει.

© Φωτογραφία : Περιοδικό ΚΡΙΣΗΠεριοδικό ΚΡΙΣΗ, αφιερωμένο στα 75 χρόνια από τη λήξη του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου
Ο ιστορικός Νίκος Παπαδάτος στο Sputnik: Άνευ ιστορικής θεμελίωσης η εξίσωση Ναζί-Σοβιετικών - Sputnik Ελλάδα
Περιοδικό ΚΡΙΣΗ, αφιερωμένο στα 75 χρόνια από τη λήξη του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου

Την ίδια στιγμή αναφέρει ότι η καταστροφή που υπέστη η Ελλάδα από την τριπλή κατοχή ήταν ανυπολόγιστη τόσο σε οικονομικό επίπεδο όσο και στο αντίστοιχο των ανθρώπινων ζωών.

«Ο πρώτος καταστροφικός κατοχικός λιμός της Αθήνας, απόρροια της συστηματικής και αδιάλειπτης λεηλασίας των αποθεμάτων από τα κατοχικά στρατεύματα, δύναται, τηρουμένων των αναλογιών, να συσχετιστεί με την πολιορκία του Λένινγκραντ και με τον φονικό λιμό της Ολλανδίας. Ενώ οι ναζιστικές χιτλερικές δυνάμεις και οι σύμμαχοί τους κατέστρεφαν κυριολεκτικά την ανθρωπότητα, η Σοβιετική Ένωση, οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής και η Μεγάλη Βρετανία επιδίωξαν, σε πείσμα των επιμέρους διαφωνιών τους, να ενώσουν τις δυνάμεις τους προσφέροντας υλική βοήθεια στον Κόκκινο Στρατό.

Στρατιωτική παρέλαση για την «Ημέρα της Νίκης» στη Μόσχα - Sputnik Ελλάδα
Επέζησε από τον πόλεμο και αφηγείται: Έτσι μπήκαν οι Ναζί στο χωριό μας - Πώς νίκησαν οι Σοβιετικοί

Ένας σημαντικός στόχος του αφιερώματος είναι να αναδειχθεί η σημαντική σύμπραξη των συμμάχων στον κοινό αγώνα κατά του ναζισμού υπογραμμίζοντας ταυτόχρονα τη θυσία των μαχητών του Κόκκινου Στρατού που κλήθηκαν να καταβάλουν τη μεγαλύτερη δυνατή προσπάθεια για τη συντριβή της ολοκληρωτικής «μηχανής» καταστροφής, της ναζιστικής Γερμανίας. Η συμβολή των λαών της Σοβιετικής Ένωσης στη συμμαχική νίκη κατά του φασισμού είναι ένα αναντίρρητο γεγονός. Οι ηρωικές μάχες της Μόσχας, του Στάλινγκραντ, του Λένινγκραντ, του Κουρσκ και άλλων πόλεων της Σοβιετικής Ένωσης αποτελούν σταθμό στην παγκόσμια, οικουμενική, ιστορία της ανθρωπότητας. Είναι επίσης γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Ρωσία υπέστη ανυπολόγιστες καταστροφές από τη ναζιστική θηριωδία. Ο φόρος αίματος που κλήθηκε να πληρώσει ο ρωσικός λαός είναι ένα γεγονός που δεν δύναται να αμφισβητηθεί από κανέναν σοβαρό μελετητή και στοχαστή. Υπό αυτή την έννοια, βασικός στόχος της παρούσας έκδοσης είναι η διατήρηση της συλλογικής μνήμης έναντι όλων όσων συνέβαλαν τα μέγιστα προκειμένου να ηττηθεί η ναζιστική Γερμανία. Σε αυτό τον αγώνα, η συμβολή της Σοβιετικής Ένωσης υπήρξε καθοριστική αποτελώντας επί της ουσίας την «αιχμή του δόρατος» στην πάλη κατά της Βέρμαχτ, της ναζιστικής και φασιστικής ιδεολογίας».

Η σημαία του Κόκκινου Στρατού της Σοβιετικής Ένωσης στο Ράιχσταγκ - Sputnik Ελλάδα
Η κόρη του Σοβιετικού Ήρωα εύχεται στο Sputnik: «Ειρήνη για όλους, να φύγει γρήγορα ο κορονοϊός»

Οι ερευνητές και οι ιστορίες τους

Ο Νίκος Παπαδάτος μας παρουσιάζει τους συγγραφείς και τις ιστορίες του έργου.

Το αφιέρωμα του περιοδικού ΚΡΙΣΗ εκκινεί με το άρθρο του ιστορικού και διπλωμάτη της πρώην Σοβιετικής Ένωσης Βαλεντίν Φάλιν. Η εν λόγω μελέτη πραγματεύεται την ιστορική αποτίμηση των γεγονότων που οδήγησαν στην υπογραφή του Συμφώνου μη επίθεσης μεταξύ Γερμανίας και ΕΣΣΔ, αναλύοντας πληθώρα στοιχείων τα οποία είναι σε μεγάλο βαθμό άγνωστα στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό. Το άρθρο της Νατάλια Ναροτσνίτσκαγια αναφέρεται στις διπλωματικές διεργασίες πριν και κατά την υπογραφή της συνθήκης του Μονάχου. Το κείμενο του Ρώσου ιστορικού Ντιμίτρι Ρουμπλιώφ παρουσιάζει την ιστορία των ιδεών του αναρχικού κινήματος στην ΕΣΣΔ κατά την περίοδο του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Η μελέτη των ερευνητών Γιώργου Μιχαηλίδη και Δόμνας Κόφφα επικεντρώνεται στην επιχείρηση αντιδραστικής αναθεώρησης της ιστορίας του Β' Παγκοσμίου Πολέμου στα Βαλκάνια. Τέλος, το τελευταίο άρθρο του γράφοντος εστιάζει στις διπλωματικές διεργασίες μεταξύ Δύσης και Σοβιετικής Ένωσης κατά το διάστημα 1938-1939. Το αφιέρωμα παρουσιάζει επίσης το χρονολόγιο των συμβάντων κατά το κρίσιμο έτος 1939, ορισμένα σπάνια αρχειακά τεκμήρια που προέρχονται από τα ρωσικά κρατικά αρχεία καθώς επίσης και φωτογραφικό υλικό.

Φωτογραφία που παρουσιάζει τον ελιγμό του Βαλεντίν Πριβάλοφ - Sputnik Ελλάδα
Ο απίστευτος ελιγμός ενός πιλότου της Σοβιετικής Ένωσης κάτω από γέφυρα με ένα MiG

«Στο σημείο αυτό οφείλω να επισημάνω ότι τόσο ο εκδοτικός οίκος ΤΟΠΟΣ όσο και το περιοδικό ΚΡΙΣΗ εκφράζουμε τις ευχαριστίες μας στον ρωσικό εκδοτικό οίκο Вече και στην ιστορικό Ν.Α. Ναροτσνίτσκαγια, διότι μας επέτρεψαν να δημοσιεύσουμε για πρώτη φορά στην Ελλάδα, αποκλειστικά για τις ανάγκες του ελληνικού αναγνωστικού κοινού, δύο, σχετικά πρόσφατες, ρωσικές ακαδημαϊκές μελέτες που δημοσιεύτηκαν στο συλλογικό ρωσικό έργο «Партитура Второй мировой. Кто и когда начал войну?» (Παρτιτούρα του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Ποιος ξεκίνησε τον πόλεμο και πότε;)».

Η Σημαία της Νίκης στο Ράιχσταγκ - Sputnik Ελλάδα
Κόσμος
Η καθημερινότητα της Σοβιετικής Ένωσης μέσα από 50 σπάνιες αφίσες (Φωτογραφίες)

Ποιοι επιχειρούν να ξαναγράψουν την ιστορία;

Ο Νίκος Παπαδάτος μίλησε και για την προσπάθεια επανεγγραφής της ιστορίας κατά των Σοβιετικών.

«Αναγκαίο να τονίσουμε ότι η μονομερής και σχεδόν απόλυτη αναγωγή στο επιχείρημα του «ολοκληρωτισμού», που τελευταία τείνει να καθιερωθεί ως η κυρίαρχη αιτία έναρξης του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, εντασσόμενη στα πλαίσια μιας μεταμοντέρνας αντίληψης περί σύγχρονης θεώρησης, άλλως εξιστόρησης, των γεγονότων, επί τη βάσει ελλιπών και ατεκμηρίωτων πραγματολογικών στοιχείων, δημιουργεί περισσότερα προβλήματα απ' όσα επιλύει δοθέντος ότι ο σημερινός κόσμος, απαλλαγμένος βεβαίως από την παραδοσιακή ιδεολογική αντιπαράθεση μεταξύ «κεφαλαιοκρατικών» και «σοσιαλιστικών» αντιλήψεων, δεν έγινε διόλου ειρηνικότερος. Τουναντίον, αποδεικνύεται περιπλοκότερος, εξαιρετικά πιο απρόβλεπτος, και αναντίρρητα πολυμερής υπερακοντίζοντας την επιφανειακή διπολική συγκρουσιακή πραγματικότητα της ψυχροπολεμικής εποχής.

Βλαντίμιρ Πούτιν - Sputnik Ελλάδα
Πούτιν: Ανοησία τα περί ευθύνης της Σοβιετικής Ένωσης για την έναρξη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου

Η προσπάθεια εξίσωσης της ναζιστικής Γερμανίας με τη Σοβιετική Ένωση είναι μια πολιτική πράξη, άνευ ιστορικής θεμελίωσης και τεκμηρίωσης. Επί παραδείγματι, το σχετικά πρόσφατο ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου «για τη σημασία της ευρωπαϊκής μνήμης για το μέλλον της Ευρώπης» (19 Σεπτεμβρίου 2019, 2019/2819 RSP) αναφέρει, μεταξύ άλλων, ότι «ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος, η πιο καταστροφική σύγκρουση της Ευρώπης, ξέσπασε ως άμεση συνέπεια του διαβόητου γερμανοσοβιετικού συμφώνου μη επίθεσης της 23ης Αυγούστου 1939, γνωστό επίσης και υπό το όνομα σύμφωνο Μόλοτοφ-Ρίμπεντροπ, και των μυστικών πρωτοκόλλων του, βάσει των οποίων δύο ολοκληρωτικά καθεστώτα που είχαν από κοινού στόχο να κατακτήσουν τον κόσμο διαίρεσαν την Ευρώπη σε δύο σφαίρες επιρροής». Στο ανωτέρω ψήφισμα το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο «καλεί όλα τα κράτη-μέλη να εορτάσουν την 23η Αυγούστου ως ευρωπαϊκή ημέρα μνήμης περί των θυμάτων των ολοκληρωτικών καθεστώτων, τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο, και να αυξήσουν την ευαισθητοποίηση της νέας γενιάς σε αυτού του είδους τις θεματικές, εντάσσοντας την ιστορία και την ανάλυση των συνεπειών των ολοκληρωτικών καθεστώτων στα προγράμματα σπουδών και στα διδακτικά εγχειρίδια όλων των σχολείων της Ευρωπαϊκής Ένωσης […] ».

Σοβιετική σημαία στο Ράιχσταγκ - Sputnik Ελλάδα
Σοβιετική σημαία στο Ράιχσταγκ: «Βan» του Facebook σε όσους προσπαθούν να αναρτήσουν τη φωτογραφία

Η απάντηση του ιστορικού στο ψήφισμα της ΕΕ

Ο Νίκος Παπαδάτος προσπαθεί να εξηγήσει τις παραμέτρους που πρέπει να ληφθούν υπόψιν για ασφαλή συμπεράσματα αναφορικά με τον πόλεμο, απέναντι σε όσα αναφέρει το ψήφισμα.

Σύμφωνα με τα όσα αναφέρει ο ιστορικός, το εν λόγω ψήφισμα, χρησιμοποιώντας τη μέθοδο της επίκλησης στο συναίσθημα, αποκρύπτει στεντόρεια ιστορικά γεγονότα της περιόδου 1933-1939, επιχειρεί να συγκαλύψει ευθύνες και συμψηφίζει τους θύτες με τα θύματα.

Σύστημα «Κατιούσα» - Sputnik Ελλάδα
Σύστημα «Κατιούσα»: Ένα από τα «καμάρια» του Σοβιετικού Στρατού

«Μια ψύχραιμη ανάλυση των αιτιών έναρξης του Β' Παγκοσμίου Πολέμου θα απαιτούσε την ανάλυση: 

  • Όλων των διαθέσιμων στοιχείων αναφορικά με την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία και τη συνακόλουθη απενεργοποίηση του συστήματος των Βερσαλλιών.
  • Των σαφών γεωπολιτικών και οικονομικών λόγων επαναστρατιωτικοποίησης της Ρηνανίας.
  • Του συγκεκριμένου ρόλου της Μεγάλης Βρετανίας, της Γαλλίας και της ΕΣΣΔ στον Ισπανικό εμφύλιο πόλεμο.
  • Των αιτιών διάλυσης της Κοινωνίας των Εθνών.
  • Των ιστορικών διαστάσεων της αποικιοκρατικής πολιτικής των δυτικών ευρωπαϊκών κρατών και δη της ιταλικής εισβολής εναντίον της Αβησσυνίας (Αιθιοπία).

Επίσης:

  • Των λόγων επιβολής του Άνσλους (Anschluss) επί της Αυστρίας και τη στάση των δυτικών ευρωπαϊκών δυνάμεων απέναντι στη Γερμανία.
  • Των αιτιών για τις οποίες η δυτική Ευρώπη αποφάσισε τη σύναψη του Συμφώνου του Μονάχου (1938).
  • Των τραγικών συνεπειών που ακολούθησαν στη Γηραιά Ήπειρο μετά το διαμελισμό της Τσεχοσλοβακίας.
  • Της στάσης τόσο της Γερμανίας όσο και της Πολωνίας στο ζήτημα των εβραϊκών μειονοτήτων από το 1938 και έπειτα στην Πολωνία.
  • Των γεωπολιτικών ανταγωνισμών των δυτικών κρατών και της ΕΣΣΔ γύρω από τις εδαφικές περιφέρειες της Βαλτικής και της Φιλανδίας.

Καθώς και:

  • Της κωλυσιεργίας των Βρετανών και των Γάλλων σχετικά με τη σοβιετική πρόταση σύναψης τριμερούς συμφώνου βοήθειας μεταξύ ΕΣΣΔ, Αγγλίας και Γαλλίας (17 Απριλίου 1939).
  • Των οικονομικών και γεωπολιτικών αιτιών που οδήγησαν στο Σύμφωνο Μόλοτοφ-Ρίμπεντροπ.
  • Της «πολιτικής κατευνασμού» του Χίτλερ και τους λόγους ανάδειξης της σε επίσημο «δόγμα» εξωτερικής πολιτικής στη Δύση.

Παρατηρούμε λοιπόν μια επιλεκτική χρήση της μνήμης, την απόκρυψη σειράς γεγονότων που σχετίζονται με την ταραχώδη ιστορία του 20ού αιώνα, και την προσπάθεια αναθεώρησης της ιστορίας μέσω της παραποίησης και της διαστρέβλωσης των γεγονότων. Ένα από τα διδάγματα της ιστορίας του Β' Παγκοσμίου Πολέμου είναι ότι οι έννοιες της κυριαρχίας και της ειρήνης μεταξύ των κρατών, μπορούν να αποτελέσουν τη βάση ενός, κατά το μάλλον ή ήττον, ειρηνικού κόσμου όταν πληρούνται κάποιες ελάχιστες αρχές εκ μέρους των διεθνών δρώντων που συγκροτούν το υφιστάμενο πολυπολικό διακρατικό σύστημα σχέσεων των εθνών-κρατών. Τμήμα αυτών των αρχών είναι η συνειδητή προσπάθεια για την καταπολέμηση του ναζισμού, του νεοναζισμού, του φασισμού και της μισαλλοδοξίας».

Ροή ειδήσεων
0
Πρόσφατα πρώταΠαλαιότερα πρώτα
loader
Για τη συμμετοχή στη συνομιλία,
συνδεθείτε ή εγγραφείτε.
loader
Συνομιλίες
Заголовок открываемого материала