Η ελληνική σημαία - Sputnik Ελλάδα, 1920
Ελλάδα
Η επικαιρότητα από κάθε γωνιά της Ελλάδας, την Αθήνα τη Θεσσαλονίκη ή την επαρχία. Γρήγορη και έγκαιρη ενημέρωση για όλες τις εξελίξεις.

Θεωρίες συνωμοσίας: Γιατί αυξήθηκαν με την πανδημία - Το στοιχείο που ενώνει όσους τις πιστεύουν

CC0 / Unsplash.com / H λέξη «συνωμοσία» γραμμένη σε γραφομηχανή στα αγγλικά
H λέξη «συνωμοσία» γραμμένη σε γραφομηχανή στα αγγλικά - Sputnik Ελλάδα, 1920, 12.02.2022
Τι ακριβώς είναι οι «θεωρίες συνωμοσίας», ποιες έχουν επικρατήσει τα τελευταία χρόνια και γιατί, και ποιοι είναι οι άνθρωποι που τις διαδίδουν.
Τα εμβόλια περιέχουν έμβρυα, 5G και το «χάραγμα του διαβόλου». Ο κορονοϊός δημιουργήθηκε επίτηδες σε εργαστήριο στην Κίνα, με εντολή Μπιλ Γκέιτς, για να μειωθεί ο παγκόσμιος πληθυσμός. Τα μέτρα για τον κορονοϊό είναι μια «επίθεση κατά των Ελλήνων» και παραβιάζουν το ακροτελεύτιο άρθρο του Συντάγματος.
Αυτές είναι μόνο μερικές από τις θεωρίες συνωμοσίας που έχουν δημιουργηθεί και έχουν διακινηθεί τα τελευταία δύο χρόνια, με την έλευση της πανδημίας του κορονοϊού.
Η συνωμοσιολογία δεν είναι κάτι το καινούργιο. Την έχουμε δει και παλιότερα: Αντιεμβολιαστικό κίνημα υπήρχε από τότε που δημιουργήθηκαν τα πρώτα εμβόλια, με τα social media «νεκραναστήθηκε» η θεωρία της επίπεδης γης και φυσικά δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι αυτές οι άσπρες γραμμές που αφήνουν τα αεροπλάνα από πίσω είναι... «απόδειξη» ότι μας ψεκάζουν.
«Θεωρίες συνωμοσίας και επιστημονική αλήθεια» ήταν το θέμα πρόσφατης ημερίδας του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών. Ένας εκ των ομιλητών ήταν και ο Ιωσήφ Χαλαβαζής, υποψήφιος διδάκτωρ του τμήματος Επικοινωνίας και Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης του ΕΚΠΑ, ο οποίος μίλησε στο Sputnik για τις θεωρίες αυτές, την επικράτησή τους και τα άτομα που τις πιστεύουν.

Τι ακριβώς είναι οι θεωρίες συνωμοσίας

Καταρχάς, όπως εξηγεί, από επιστημονική άποψη ο όρος «θεωρίες συνωμοσίας», αν και ευρύτερα διαδεδομένος στην καθομιλουμένη, είναι προβληματικός και θα πρέπει να χρησιμοποιείται εντός εισαγωγικών, καθώς ουσιαστικά δεν έχουμε να κάνουμε με θεωρίες.
«Θα πρέπει να προτιμάται το "συνωμοσιολογικές αφηγήσεις", διότι η λέξη "θεωρία" ενδέχεται να προκαλέσει σύγχυση και να οδηγήσει στο λανθασμένο συμπέρασμα πως όλα όσα προτείνονται ως πιθανές επεξηγήσεις συνδέονται με απτά δεδομένα και έχουν κάποιο επιστημονικό υπόβαθρο» εξηγεί ο κ. Χαλαβαζής.
Και συνεχίζει: «Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως οι λέξεις κατασκευάζουν την πραγματικότητά μας και τη νοηματοδοτούν. Το ίδιο δηλαδή που προσπαθούν να κάνουν και όλες οι συνωμοσιολογικές αφηγήσεις, οι οποίες προτείνουν απλές και κατανοητές ερμηνείες για σύνθετα ζητήματα τα οποία απαιτούν σειρά γνώσεων».

Οι θεωρίες συνωμοσίας που επικράτησαν στα χρόνια της πανδημίας

Ο υποψήφιος διδάκτωρ αναφέρει ότι είναι ιδιαίτερα δύσκολο να προσδιορίσουμε επακριβώς όλους τους τύπους των συνωμοσιολογικών αφηγήσεων, διότι αυτές αλλάζουν συνεχόμενα.
Θα πρέπει να τις δούμε λοιπόν υπό το πρίσμα «θεματικών». Αναμφίβολα, η συνωμοσιολογία που επικράτησε όλο αυτό το διάστημα ήταν άμεσα συνδεδεμένη με την επικαιρότητα και τις εκάστοτε φάσεις της πανδημίας.
Ο κ. Χαλαβαζής περιγράφει κάποιες από τις θεωρίες που επικράτησαν τα τελευταία χρόνια και είναι οι εξής:
Αρχικά, ο ιός Sars-CoV-2 συνδέθηκε με την ανάπτυξη του 5G. Σε αυτή την ομάδα προτάθηκαν διάφορες ερμηνείες. Μερικές από αυτές ήταν πως ο ιός κατευθύνεται και εξαπλώνεται μαζί με το 5G μέχρι την αμφισβήτηση της ύπαρξης του ίδιου του ιού, ως μία κατασκευασμένη «συνωμοσία» που προσπαθεί να καλύψει τις αρνητικές για την ανθρώπινη υγεία συνέπειες της ακτινοβολίας.
Καθώς όμως η πανδημία εξελισσόταν και η καταστροφή κεραιών και πυλώνων δεν επαρκούσε, υιοθετήθηκαν νέα σενάρια. Ένα από αυτά πως η COVID-19 είναι μέρος ενός μεγαλύτερου σχεδίου μίας ερχόμενης «Παγκόσμιας Κυβέρνησης». Πρόκειται για έναν ιδιαίτερα παλιό συνωμοσιολογικό μύθο.
Μία άλλη ιδιαίτερα δημοφιλής υπόθεση είναι πώς ο ιός αποτελεί ένα βιολογικό όπλο, το οποίο αναπτύχτηκε εργαστηριακά με στόχο τη μείωση του παγκόσμιου πληθυσμού.
Με την έλευση του εμβολίου, αυτό το σενάριο αναπτύχτηκε περεταίρω. Έτσι, σήμερα μεγάλη μερίδα των συνωμοσιολόγων και του αντιεμβολιαστικού κινήματος υποστηρίζει πως τα εμβόλια δεν έχουν στόχο την προστασία, αλλά το αντίθετο - κάτι που φυσικά δεν ισχύει ούτε στο ελάχιστο.
Το εμβόλιο της AstraZeneca - Sputnik Ελλάδα, 1920, 24.07.2021
Ελλάδα
STOP καθηγητών του ΕΚΠΑ στις θεωρίες συνωμοσίας για το εμβόλιο: "Δεν αλλάζουν τα γονίδιά μας"

Οι άνθρωποι που πιστεύουν τις θεωρίες συνωμοσίας

Ποιοι είναι όμως αυτοί που δημιουργούν, διακινούν και τελικά ενστερνίζονται όλες αυτές τις συνωμοσιολογικές απόψεις; Ίσως κάποιοι εκπλαγούν, αλλά οι θεωρίες συνωμοσίας δεν σχετίζονται τόσο με μορφωτικό επίπεδο, πολιτικές πεποιθήσεις ή ανθρώπους του περιθωρίου, αλλά με την κοινωνική ανισότητα.
«Οπαδούς της συνωμοσιολογίας θα βρούμε σε κάθε κοινωνική και οικονομική τάξη. Τέτοιες αντιλήψεις υπάρχουν και "από τα πάνω" αλλά και "από τα κάτω". Ταυτόχρονα, αν και η άκρα Δεξιά βασίζει ένα μεγάλο μέρος της ιδεολογίας της σε συνωμοσίες, υπάρχουν συνωμοσιολογικοί μύθοι και από τα Αριστερά» επισημαίνει ο υποψήφιος διδάκτωρ
Κατά τον ίδιο, είναι λοιπόν «μύθος» πως οι συνωμοσιολόγοι βρίσκονται αποκλειστικά στο περιθώριο, καθώς οι συνωμοσιολογικές αφηγήσεις σχετίζονται άμεσα με τα στερεότυπα και τους φόβους του ανθρώπου, εξού και oι εκάστοτε παραλλαγές τους.
Αναφορικά με το «προφίλ» των συνωμοσιολόγων, τονίζει πως διάφορες έρευνες που έχουν γίνει διαχρονικά δείχνουν μία υψηλή συσχέτιση μεταξύ της συνωμοσιολογίας και της κοινωνικής ανισότητας.
«Εύκολα μπορούμε να κατανοήσουμε τους λόγους. Όπως προανέφερα, η συνωμοσιολογία είναι η προσπάθεια ερμηνείας καταστάσεων τις οποίες οι άνθρωποι δυσκολεύονται να εξηγήσουν και αρκούνται σε ευκόλως αφομοιώσιμες και βολικές υποθέσεις» σχολιάζει.
«Όταν λοιπόν το εκπαιδευτικό σύστημα επί σειρά ετών δεν παρέχει τα κατάλληλα εργαλεία για την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης στους πολίτες, η επιστήμη δεν διδάσκεται σωστά, η οικονομική ανισότητα συνεχώς επιτείνεται, το κράτος πρόνοιας υποχωρεί και αφήνει εκτεθειμένους τους πιο ευάλωτους πολίτες, ενώ ταυτόχρονα ο δημόσιος λόγος είναι ιδιαίτερα πολωμένος, γεμάτος λαϊκισμό, στερεότυπα και ανακρίβειες, δημιουργείται ένα περιβάλλον στο οποίο η συνωμοσιολογία έρχεται ως η εύκολη απάντηση».
Τέλος, ενδιαφέρουσα είναι η διευκρίνιση του κ. Χαλαβαζή ότι αποτελέσματα ερευνών έχουν δείξει πως όταν ένας άνθρωπος υιοθετήσει την συνωμοσιολογική οπτική, τότε αποδέχεται επιπλέον τέτοιες αφηγήσεις, ακόμη και αν έρχονται σε αντίθεση μεταξύ τους. Κοινώς, αν πιστεύεις σε μια θεωρία συνωμοσίας, εύκολα υιοθετείς και μια άλλη, ακόμα και αν οι δύο τους είναι αλληλοαναιρούμενες.
Ρωσικά εμβόλια - Sputnik Ελλάδα, 1920, 20.07.2021
Κόσμος
Έρευνα σοκ: Το 20% των Αμερικανών πιστεύουν ότι τα εμβόλια έχουν μικροτσίπ που ελέγχει η κυβέρνηση

Γιατί η διάδοση της συνωμοσιολογίας έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια

Σύμφωνα με τον ίδιο, η ολοένα αυξανόμενη επικράτηση της επιρροής των θεωριών συνωμοσίας είναι αποτέλεσμα του σύγχρονου τρόπου ζωής που χαρακτηρίζεται από το άγχος για το αύριο.
«Ο κόσμος στον οποίο ζούμε σήμερα θεωρείται "κοινωνία της διακινδύνευσης". Η συνεχόμενη ανασφάλεια παράγει νέα νοητικά σχήματα και συσχετίζει με εντελώς διαφορετικό τρόπο τα υποκείμενα μεταξύ τους και απέναντι στην πραγματικότητα» υπογραμμίζει.
Πέρα όμως από το άγχος, διότι αυτό προσπαθούν να μειώσουν και να επιλύσουν κατά έναν βαθμό οι συνωμοσιολογικές αφηγήσεις, υπάρχει και το πρόβλημα της πληροφορίας.
«Σίγουρα έχετε διαπιστώσει πως βασικό πεδίο ανάπτυξης, σύνθεσης, επικαιροποίησης και διανομής, των συνωμοσιών είναι το διαδίκτυο και ειδικά τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Μέσω των social media έχουμε επέλθει σε ένα νέο στάδιο της μετα-νεωτερικότητας, το οποίο ονομάζουμε "μετα-αλήθεια" (post-truth). Βασικά γνωρίσματα της συγκεκριμένης εποχής είναι η επικράτηση των προσωπικών απόψεων έναντι των γεγονότων. Έτσι, πλέον, βλέπουμε ο εντυπωσιασμός να αντικαθιστά σε μεγάλο βαθμό τα δεδομένα και οι συνωμοσιολογικές αφηγήσεις να γνωρίζουν ιδιαίτερη δημοτικότητα και απήχηση στα εκάστοτε ακροατήρια».
Η σελίδα του Facebook στον υπολογιστή.  - Sputnik Ελλάδα, 1920, 03.11.2021
Κόσμος
Facebook: Η πραγματική «εστία υπερμετάδοσης» θεωριών συνωμοσίας

Πώς μπορούμε να «αντιμετωπίσουμε» τις θεωρίες αυτές

Έχουν προταθεί διάφορες τεχνικές για την καταπολέμηση των συνωμοσιολογικών αφηγήσεων, αλλά και των παραποιημένων ειδήσεων οι οποίες έχουν άμεση σχέση. Ωστόσο, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η συνωμοσιολογία υπήρχε πάντα και δεν είναι ένα νέο φαινόμενο.
«Εκτιμώ πως η περιθωριοποίηση ή η διακωμώδηση δεν είναι τα κατάλληλα εργαλεία. Αντιθέτως, χρειάζεται μία σειρά από πολιτικές συμπερίληψης, την ενίσχυση του κοινωνικού κράτους και εστιασμένες παρεμβάσεις στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα το οποίο θα μειώσει την ανάπτυξη των στερεοτύπων» σημειώνει ο Ιωσήφ Χαλαβαζής, ο οποίος πραγματοποιεί διδακτορική διατριβή με θέμα «Η συνωμοσία ως ιδεολογία στην εποχή του Διαδικτύου: Το συναισθηματικό πλαίσιο».
Και καταλήγει: «Ταυτόχρονα, είναι αναγκαία η δημιουργία ενός ανεξάρτητου ερευνητικού φορέα που θα χρηματοδοτείται με όρους διαφάνειας και θα εστιάζει στην έρευνα, τη μελέτη και την παρατήρηση του δημόσιου λόγου, ενώ θα λειτουργεί ταυτόχρονα και ως παρατηρητήριο ειδήσεων».
Ροή ειδήσεων
0
Για τη συμμετοχή στη συνομιλία,
συνδεθείτε ή εγγραφείτε.
loader
Συνομιλίες
Заголовок открываемого материала