22:51 15 ΟΚΤΩΒΡΙΟY 2019
Σούπερμαν

Ο Σούπερμαν κάνει «έξωση» στον Αχιλλέα

© AFP 2019 / Daniel Karmann / dpa
ΑΠΟΨΕΙΣ
Λήψη σύντομου url
Από
0 80
Βρείτε μας

Από τον Σούπερμαν κι έπειτα, η αμερικανική βιομηχανία υπερπαραγωγής «ονείρων», το Χόλιγουντ δημιούργησε ή μετασκεύασε στην πολυδιαφημισμένη γραμμή παραγωγής της μια σειρά από υπερήρωες, οι οποίοι έχουν ως πρώτη (άδηλη, αλλά σημαντικότερη όλων) αποστολή τους τον παραγκωνισμό των εθνικών μυθολογικών προτύπων.

«Πάντα η θαυμαστή και θρυλική πλευρά των γεγονότων είναι εκείνη που προξενεί την καταπληκτικά εντονότερη εντύπωση στους όχλους. Το θαυμαστό και το θρυλικό είναι στην πραγματικότητα το αληθινό βάθρο του πολιτισμού. Στην ιστορία η φαινομενικότητα διαδραμάτισε πολύ σημαντικότερο ρόλο από την πραγματικότητα. Το μη πραγματικό πάντα κατισχύει πάνω στο πραγματικό».

Τάδε έφη Γουσταύος Λε Μπον στο βιβλίο του «Η Ψυχολογία των Όχλων» (Μεταφραστής Κ. Λ. Μεραναίος, εκδόσεις Μαρή, σελ. 54-55).

Ο Γουσταύος Λε Μπον (1841-1931) ήταν Γάλλος. Ανήκε σ' αυτή την κατηγορία των ανθρώπων που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν «αναγεννησιακοί». Δηλαδή, οι γνώσεις και τα ενδιαφέροντά του εκτείνονταν σ' ένα ευρύ επιστημονικό και πνευματικό φάσμα. Το επάγγελμά του ήταν γιατρός. Έγινε κυρίως γνωστός ως συγγραφέας που ασχολήθηκε με την ψυχολογία, την ιστορία, την ανθρωπολογία, την κοινωνιολογία και την αρχαιολογία.

Το έργο του «Η Ψυχολογία των Όχλων» ήταν μία από τις βάσεις της σύγχρονης πολιτικής επικοινωνίας και του μάρκετινγκ. Οι παρατηρήσεις του, οι εκτιμήσεις αλλά και οι υποθέσεις που αναπτύσσει σε αυτό είναι πολύ εύστοχες. Λες και έχει ανατμήσει τον ανθρώπινο νου και τον συναισθηματικό «οργανισμό» της ανθρωπότητας και παρουσιάζει τα πορίσματα των ερευνών του.

Έχει δίκιο ο Λε Μπον όταν λέει «ότι η φαινομενικότητα διαδραμάτισε πολύ σημαντικότερο ρόλο από την πραγματικότητα. Το μη πραγματικό πάντα κατισχύει πάνω στο πραγματικό». Οι ζωές μας είναι ένα σύνθεμα από εντυπώσεις, που αφήνουν συναισθηματικά αποτυπώματα. Με βάση αυτά, κυρίως, γράφεται η προσωπική ιστορία μας. Τα εντονότερα αποτυπώματα στις ψυχές των παιδιών και των εφήβων –στις χρονικές περιοχές όπου δομείται η προσωπικότητα- τα αφήνει η Τέχνη. Τα παραμύθια, οι ιστορίες, οι θεατρικές παραστάσεις, το σινεμά, τα κόμικ είναι πνευματικά εργαλεία με τα οποία «σκαλίζονται» πολλές από τις λεπτομέρειες, τις γωνίες και τις καμπύλες του χαρακτήρα μας.

Οι σημαντικότεροι «δάσκαλοι» μετά το οικογενειακό περιβάλλον και τους σχολικούς παιδαγωγούς μας είναι οι ήρωες πάνω στους οποίους αφιερώνουμε αναθήματα θαυμασμού και τους χαρίζουμε τα κλειδιά συναισθημάτων που δύσκολα εκχωρούμε σε τρίτους.

Ο Μέγας Αλέξανδρος οφείλει πολλά από τα κατορθώματά του σ’ ένα αστέρι του ελληνικού επικού σύμπαντος, το οποίο ονομάζεται Αχιλλεύς. Γράφει σχετικά ο Πλούταρχος («Βίοι Παράλληλοι – Τόμος 17, Αλέξανδρος – Καίσαρ», κεφ. 8, 1-2, Αθήνα:1993, εκδόσεις Κάκτος, σελ. 43): «Και από τη φύση του αγαπούσε (σ.σ.: ο Μέγας Αλέξανδρος) τη λογοτεχνία και το διάβασμα. Και την Ιλιάδα, την οποία θεωρούσε και ονόμαζε το εφόδιο της πολεμικής αρετής, την πήρε από τον Αριστοτέλη που τη διόρθωσε, και τούτη είναι που ονομάζεται ‘εκ του νάρθηκος’. Και την είχε πάντοτε μαζί του, μαζί με το σπαθί του κάτω από το μαξιλάρι του, όπως μας πληροφορεί ο Ονησίκριτος. Και επειδή δεν είχε άλλα βιβλία στην Άνω Ασία, διέταξε τον Άρπαλο να του στείλει. Και εκείνος του έστειλε τα βιβλία του Φιλίστου και αρκετές από τις τραγωδίες του Ευριπίδη, του Σοφοκλή και του Αισχύλου, και τους διθύραμβους του Τέλεστου και του Φιλόξενου».

Προαύλιος χώρος της βιβλιοθήκης της Αλεξανδρείας στην Αίγυπτο. Σχεδόν όλοι οι επισκέπτες, ανεξαρτήτως εθνοτικής προέλευσης επιλέγουν να φωτογραφηθούν κάτω από την προτομή του Μεγάλου Αλεξάνδρου.
© Φωτογραφία : Παναγιώτης Λιάκος
Προαύλιος χώρος της βιβλιοθήκης της Αλεξανδρείας στην Αίγυπτο. Σχεδόν όλοι οι επισκέπτες, ανεξαρτήτως εθνοτικής προέλευσης επιλέγουν να φωτογραφηθούν κάτω από την προτομή του Μεγάλου Αλεξάνδρου.

Η ομηρική Ιλιάς, σχολιασμένη από τον Αριστοτέλη είχε… πρόσβαση σε μέρος που δεν είχε κανένας από τον περίγυρο του Αλεξάνδρου: Κάτω από το μαξιλάρι του, δίπλα στο ξίφος του – μια διόλου τυχαία θέση. Η Ιλιάς του Ομήρου ήταν για τον μέγιστο των Ελλήνων ένα πανίσχυρο όπλο πνευματικής άμυνας, το οποίο βρισκόταν δίπλα στο υλικό όπλο για την υπεράσπιση του σώματός του.

Η εισβολή του Σούπερμαν

0 18ος και ο 19ος αιώνας χαρακτηρίστηκαν από την άνοδο του εθνικισμού και την απόπειρα επιστροφής πολλών λαών και κρατικών οντοτήτων στις «πρωταρχικές ρίζες», την αποικιοκρατία και τη βιομηχανική επανάσταση και την αναδυόμενη ιδεολογία του μαρξισμού. Ο 20ός αιώνας στιγματίστηκε από δύο Παγκοσμίους Πολέμους και την «ανατολή» του πυρηνικού μανιταριού στους αιθέρες των ιαπωνικών πόλεων Χιροσίμα και Ναγκασάκι και την έναρξη της τελικής φάσης της παγκοσμιοποίησης.

Στο τεύχος 86 του Action Comic διαφημίζεται το 7ο πολεμικό ομόλογο των ΗΠΑ
Στο τεύχος 86 του Action Comic διαφημίζεται το 7ο πολεμικό ομόλογο των ΗΠΑ

Στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, οι στρατιώτες των ΗΠΑ βρήκαν έναν απρόσμενο σύμμαχο: το δημιούργημα των Τζο Σούστερ και Τζέρι Σίγκελ. Ο αμερικανικός υπερήρωας έκανε το ντεμπούτο του στο τεύχος #1 του περιοδικού Action Comics το 1938 και η αίγλη του, καθώς και οι πωλήσεις των περιοδικών που φιλοξενούσαν τις ιστορίες του, αυξανόταν εκθετικά όσο πύκνωναν τα σύννεφα το πολέμου. Είναι ένα πρόσωπο που παραπέμπει στον αρχαίο Έλληνα υπερήρωα Ηρακλή (χωρίς την αγριωπή αρρενωπότητα του ελληνικού αρχετύπου) και χαρακτηρίζεται ως «γρηγορότερος κι από σφαίρα, ισχυρότερος και από ατμομηχανή, και ικανός να πηδήσει πάνω από ψηλά κτίρια με ένα μόνο άλμα». Τα χρόνια του πολέμου ο Σούπερμαν έγινε το αγαπημένο ανάγνωσμα του αμερικανικού έθνους και η φήμη του απλώθηκε στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα – καθιστάμενος έτσι ένα παγκόσμιο σύμβολο ισχύος και αρετής.

Από τον Σούπερμαν κι έπειτα, η αμερικανική βιομηχανία υπερπαραγωγής «ονείρων», το Χόλιγουντ δημιούργησε ή μετασκεύασε στην πολυδιαφημισμένη γραμμή παραγωγής της μια σειρά από υπερήρωες, οι οποίοι έχουν ως πρώτη (άδηλη, αλλά σημαντικότερη όλων) αποστολή τους τον παραγκωνισμό των εθνικών μυθολογικών προτύπων.

Δεν μπορεί να επιτευχθεί παγκοσμιοποίηση αν δεν ομογενοποιηθούν τα πρότυπα, τα ιδεώδη και οι αρχετυπικές μορφές που φέρουν επάνω τους το βάρος της εθνικής ιστορίας.

Οι «Εκδικητές», ο  Χουλκ, ο Μπάτμαν, ο Κάπτεν Αμέρικα, οι Χ-ΜΕΝ, οι «Τρανσφόρμερς» και οι λοιπές επινοήσεις του αμερικανικού «σταρ σύστεμ» διαφημιζόμενοι, προβαλλόμενοι, αναπαραγόμενοι και προσαρμοζόμενοι στην ενιαία νεοταξική κοσμοθέαση εκτοπίζουν από τον πνευματικό ορίζοντα των νέων τα δικά τους, πηγαία και από την ιστορία διαμορφωμένα ηρωικά πρότυπα.

Ο Σούπερμαν παίρνει τη θέση του Ηρακλή, οι Εκδικητές κλέβουν την δόξα των Αργοναυτών, οι Τρανσφόρμερς των Κενταύρων, ο Μπάτμαν κάνει έξωση του Θησέα από τις συνειδήσεις των νέων Ελλήνων κ.ο.κ.  

Φυσικά, εκείνοι που διαμορφώνουν και «πουλάνε» κάθε προϊόν είναι αυτοί που ωφελούνται περισσότερο απ’ όλους. Ο καταναλωτής απλώς τροφοδοτεί με την ενέργειά του την διάδοση, την αναπαραγωγή, την κυριαρχία των όποιων «αγαθών» επιλέγει.

Ρευστή ηθική

Αξίζει, τέλος, να σημειωθεί ότι οι κατασκευασμένοι «υπερήρωες» δεν έχουν σταθερό αξιακό σύστημα. Οι απόψεις, οι συμπεριφορές και οι «συνήθειές» τους μεταβάλλονται αναλόγως με τις ανάγκες της συγκυρίας που υπηρετεί η υπερδομή. Από σκληροί, συντηρητικοί, αγέρωχοι και παραδοσιακοί μπορούν να γίνουν ηπιότεροι και «χαλαρότεροι» στις επιλογές τους, υιοθετώντας άμεσα τις αξίες της πολιτικής ορθότητας.

Στην αρχαία ελληνική μυθολογία οι εκδοχές για τα ανδραγαθήματα κάθε προσώπου μπορεί να ποικίλλουν (άλλες εκδοχές στον Όμηρο, άλλες στον Ησίοδο, άλλες στους τραγικούς ποιητές, στον Νόννο κ.λπ) αλλά η χαρακτηροδομή τους παραμένει σταθερή. Είναι αμέθεκτη της φθοράς, δεν υπηρετεί προπαγανδιστικές ανάγκες αλλά μόνο ηθικές – εθνικές – λατρευτικές.

Η Σφίγγα των Ναξίων. Άγαλμα που έστειλε γύρω στο 560 π.Χ. η Νάξος ως προσφορά στο ιερό του Απόλλωνα και στο μαντείο των Δελφών. Εκτίθεται στο μουσείο των Δελφών.
© Φωτογραφία : Παναγιώτης Λιάκος
Η Σφίγγα των Ναξίων. Άγαλμα που έστειλε γύρω στο 560 π.Χ. η Νάξος ως προσφορά στο ιερό του Απόλλωνα και στο μαντείο των Δελφών. Εκτίθεται στο μουσείο των Δελφών.

Αν θέλουμε να μοιάσουμε έστω και λίγο στα ελληνικά αρχέτυπα πρέπει να ασχοληθούμε με αυτά, να τα εντάξουμε στις ζωές μας, να αφεθούμε στην ισχύ της έλξης του παραδείγματός τους. Γράφει ο Αρριανός στο Αλεξάνδρου Ανάβασις (βιβλίο Α΄, κεφ. 11, στ. 25-29 και στ. 38 - κεφ. 12, στ. 8):

«Όταν έφτασε στην Ελαιούντα (σ.σ.: ο Αλέξανδρος), θυσίασε πάνω στον τάφο του Πρωτεσίλαου προς τιμήν εκείνου που αποφάσισε να πατήσει πρώτος το πόδι του στην Ασία, ανάμεσα στους Έλληνες που εκστράτευσαν στην Τροία, κάτω από τις διαταγές του Αγαμέμνονα. Έλπιζε να βοηθήσει η θυσία να είναι η δική του απόβαση πιο τυχερή από του Πρωτεσίλαου. […] Λένε ακόμα ότι πρώτος πάτησε αρματωμένος τη γη της Ασίας και ότι ίδρυσε βωμούς προς τιμήν του Αποβατηρίου Δία, της Αθηνάς και του Ηρακλή στο σημείο από όπου εγκατέλειψε την Ευρώπη και εκεί όπου πρωτοπάτησε στην Ασία. […] Όταν έφτασε στην Τροία, θυσίασε στην Τρωαδίτισσα Αθηνά, αφιέρωσε την πανοπλία του στον ναό και την αντικατέστησε με τα ιερά όπλα που κρέμονταν εκεί από τον καιρό του Τρωικού Πολέμου. Λένε μάλιστα ότι οι υπασπιστές του τα μετέφεραν μπροστά του στις μάχες. Η φήμη λέει ακόμα ότι θυσίασε προς τιμήν του Πριάμου στον βωμό του Ερκείου Δία για να πάψει η οργή του να κατατρέχει το γένος του Νεοπτόλεμου στο οποίο ανήκε και ο ίδιος. [...] Άλλοι, πάλι, λένε ότι ο Αλέξανδρος στεφάνωσε τον τάφο του Αχιλλέα και ο Ηφαιστίων τον τάφο του Πατρόκλου. Και λέει ακόμα η φήμη ότι ο Αλέξανδρος μακάρισε τον Αχιλλέα που ευτύχησε να τον μνημονεύσει ο Όμηρος».

Καλύτερα να προσπαθήσουμε να μοιάσουμε στον Αχιλλέα, τον Οδυσσέα, τον Μέγα Αλέξανδρο, τον Όμηρο, τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη, τον Γρηγόρη Αυξεντίου και άλλους μεγάλους προγόνους, παρά στον… Χουλκ και τον Κάπτεν Αμέρικα.

* Το Sputnik δεν υιοθετεί απαραίτητα τις απόψεις που εκφράζονται

Tags:
Σούπερμαν, σούπερ ήρωες
ΠΡΟΤΥΠΑ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣΣΥΖΗΤΗΣΗ
ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΜΕΣΩ FACEBOOKΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΜΕΣΩ SPUTNIK