08:46 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟY 2018
Εικόνα μετά τη φωτιά στο Μάτι.

Πώς βιώνουν το «τραύμα» της πυρκαγιάς οι άνθρωποι που επέζησαν

© AFP 2018 / Angelos Tzortzinis
ΕΛΛΑΔΑ
Λήψη σύντομου url
Ζωή Σεργεντάνη
0 50

Οι επιζήσαντες της φωτιάς ξαναζούν τις τραγικές στιγμές, βιώνουν πένθος, δηλώνει ο Συντονιστής Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού, κ. Μενέλαος Κανάκης, αναλύοντας την ψυχοκοινωνική διάσταση της φονικής φωτιάς στο Μάτι.

Δεκαπέντε ημέρες μετά από την καταστροφική φωτιά στο Μάτι, οι μνήμες είναι νωπές, ζωντανές για τους ανθρώπους που επιβίωσαν μετά από αυτές τις τρομακτικές στιγμές. Καθένας τους έχει τη δική του ιστορία, αλλά όλοι τους καλούνται να διαχειριστούν κάποιου είδους απώλεια, μαζί με το ψυχολογικό βάρος που αναπόφευκτα ενέχει μία τέτοια τραυματική εμπειρία.

O Συντονιστής Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού (ΕΕΣ), ψυχολόγος - κοινωνικός λειτουργός, κ. Μενέλαος Κανάκης.
© Φωτογραφία :
O Συντονιστής Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού (ΕΕΣ), ψυχολόγος - κοινωνικός λειτουργός, κ. Μενέλαος Κανάκης.

Πώς βίωσαν τις εφιαλτικές εκείνες στιγμές της πυρκαγιάς, πώς είναι η «επόμενη ημέρα» για αυτούς τους ανθρώπους και πόση αξία μπορεί να έχει μία «συγγνώμη» για τους ενδεχόμενους λανθασμένους χειρισμούς στην Ανατολική Αττική; Απάντηση σε αυτά τα ερωτήματα δίνει, μιλώντας στο Sputnik, ο Συντονιστής Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού (ΕΕΣ), ψυχολόγος — κοινωνικός λειτουργός, κ. Μενέλαος Κανάκης.

Η στιγμή της πυρκαγιάς — «Αγωνία και πανικός»

Οι εικόνες που έχει αφήσει πίσω της η φωτιά στο Μάτι είναι αποκαρδιωτικές, τα βίντεο που έρχονται στο φως της δημοσιότητας σοκαριστικά, οι μαρτυρίες των ανθρώπων συγκλονιστικές, ενώ η σκέψη και μόνο των όσων έζησαν οι άνθρωποι στο Μάτι σε καταβάλλει. Είναι ευνόητο ότι τα συναισθήματα που κυριαρχούν όταν κανείς βιώνει τέτοιες τραγικές στιγμές μεγεθύνονται.

Όπως περιγράφει ο κ. Κανάκης, τα συναισθήματα που δημιουργούνται κατ'αρχάς σε αυτού του είδους τις καταστάσεις είναι το ξάφνιασμα και ο φόβος. Σε κάποιες περιπτώσεις, ενεργοποιείται και ένα αίσθημα ευθύνης (που εξηγεί την επιλογή πολλών ανθρώπων να διακινδυνεύσουν τη φυσική τους ακεραιότητα, προκειμένου να σώσουν κάποιον ή κάτι δικό τους). Κάποιες φορές, μπορεί να υπάρξει και άρνηση, η αδυναμία ενός ανθρώπου να αντιληφθεί τον κίνδυνο που διατρέχει. Και όταν η κατάσταση εξελιχθεί με τρόπο αντίστοιχο της τραγωδίας στο Μάτι, τότε επέρχεται η αγωνία και πανικός και πρώτη προτεραιότητα πια γίνεται η επιβίωση.

Μετατραυματικό στρες — «Ξαναζούν τις εφιαλτικές στιγμές»

Όπως σημειώνει ο ψυχολόγος κ. Κανάκης, μετά από μία τέτοια τραυματική εμπειρία, ακολουθεί το μετατραυματικό στρες, το οποίο εκδηλώνεται τις επόμενες ημέρες μέχρι και εβδομάδες. «Πρόκειται για την κατάσταση, κατά την οποία οι άνθρωποι ξαναζούν αυτήν την εμπειρία νοερά, έχοντας αναβίωση του γεγονότος, στιγμών από τα όσα συνέβησαν εκείνη την ώρα. Πολλές φορές νιώθουν αποκομμένοι από την πραγματικότητα», εξηγεί.

Μάλιστα, σύμφωνα με τον ίδιο, κάποιοι από τους ανθρώπους μπορεί να έρχονται αντιμέτωποι με ήπιες αναβιώσεις σε όλη τους τη ζωή. Αυτό σημαίνει ότι κάποιος που έχει ένα τέτοιου είδους βίωμα, μπορεί να τρομάζει εύκολα σε ένα ερέθισμα ικανό να «πυροδοτήσει» μνήμες — στο άκουσμα ενός ήχου που θα του θυμίσει το γεγονός για παράδειγμα ή της είδησης για μια νέα φωτιά — ή ακόμη μπορεί να υποφέρει και από εφιάλτες. Αναβιώνουν στιγμές, συναισθήματα, εικόνες, ενεργοποιούνται φόβοι για απλά πράγματα, όπως είναι ο αέρας που μπορεί να ενέχει μια μεγάλη αγωνία για την πιθανότητα να ξανασυμβεί κάτι αντίστοιχο.

Ο κ. Κανάκης φέρνει ως χαρακτηριστικό παράδειγμα την περίπτωση της Μάνδρας, όπου στους πληγέντες από την πλημμύρα παρατηρούνταν φόβος όταν έβλεπαν σύννεφα.

Πάντως, αξίζει να παραπέμψουμε στην καλή εκδοχή, σύμφωνα με την οποία τα ψυχοσωματικά συμπτώματα που παρουσιάζονται σε τέτοιες περιπτώσεις, με την πάροδο του χρόνου ή και με τη βοήθεια από έναν ειδικό, θα αποκατασταθούν.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ: Ποιες περιοχές κινδυνεύουν να γίνουν «παγίδες θανάτου» σε περίπτωση πυρκαγιάς

Ειδικότερα, το μετατραυματικό στρες αφορά σε κάποια συμπτώματα που στην ουσία είναι φυσιολογική αντίδραση σε ένα μη φυσιολογικό βίωμα και τα οποία όταν είναι έντονα, επηρεάζουν ποικιλοτρόπως την καθημερινή ζωή του ανθρώπου, επιδρώντας στη λειτουργικότητα του ατόμου και ταλαιπωρώντας το ψυχολογικά.

Όσον αφορά στις συναισθηματικές αντιδράσεις που προκαλούνται στους πάσχοντες από μετατραυματικό στρες, ο κ. Κανάκης αναφέρει τα εξής: Φόβος με το παραμικρό, αγωνία για αναβίωση κάποιου τέτοιου γεγονότος, θυμός, ενοχή, αυτοκατηγορία, ντροπή, αδυναμία, έλλειψη ελπίδας, συναισθηματικό μούδιασμα, δυσκολία να χαρούν για απλά καθημερινά πράγματα. Σε περιπτώσεις που το στρες εξελίσσεται έντονα, εκδηλώνονται διαταραχές πανικού και εφιάλτες.

Σε πιο διανοητικό επίπεδο, σύμφωνα με τον ίδιο, οι αντιδράσεις μπορεί να έχουν τη μορφή σύγχυσης ή αποπροσανατολισμού, ο άνθρωπος μπορεί να είναι αναποφάσιστος, να καταβάλλεται από μία μεγαλύτερη ανησυχία για πτυχές της καθημερινότητας, να αντιμετωπίζει πρόβλημα συγκέντρωσης ή και απώλεια μνήμης.

Όλα αυτά όταν σωματοποιούνται, με τους ανθρώπους να εμφανίζουν σωματική ένταση (ταχυκαρδίες, εφιδρώσεις) ή κούραση, δυσκολία στην κίνηση και στον ύπνο, πόνους, ναυτία και διατροφικές αλλαγές.

Μία τραυματική εμπειρία επηρεάζει και τις διαπροσωπικές σχέσεις των ανθρώπων, καθώς παρατηρείται έλλειψη εμπιστοσύνης, εκνευρισμός, επιθετικότητα (που εμφανίζεται πιο χαρακτηριστικά σε παιδιά), τάσεις απομόνωσης, επικριτική διάθεση, ανάγκη ελέγχου.

Την ίδια ώρα, οξύνονται και κάποιες συνήθειες που μπορεί ο πληγέντας να είχε προτού έρθει αντιμέτωπος με το τραγικό συμβάν και ενδέχεται να καταφύγει σε συμπεριφορές αποφυγής των παραπάνω συναισθημάτων όπως στην κατανάλωση αλκοόλ ή στη χρήση ναρκωτικών ουσιών, σε σπατάλες ή στον τζόγο.

«Βιώνουν πένθος»

Εν τω μεταξύ, όπως αναφέρει ο κ. Κανάκης, οι άνθρωποι που έχουν υποστεί κάποια απώλεια (είτε πρόκειται για δικό τους άνθρωπο, είτε ακόμη και για το περιβάλλον τους), βιώνουν πένθος σαν ψυχική διεργασία που περιλαμβάνει κάποια στάδια, τα οποία διαφοροποιούνται ως προς τη σειρά τους, ανάλογα με την προσωπικότητα του κάθε ανθρώπου. Συγκεκριμένα, τα στάδια αυτά είναι η άρνηση, η διαπραγμάτευση ή παζάρεμα (μια διαδικασία που αφορά σε υλικές απώλειες και κατά την οποία τα άτομα «διαπραγματεύονται» μέσα τους το μέγεθος της ζημιάς που υπέστησαν), η οργή και ο θυμός, η θλίψη — κατάθλιψη και τέλος η αποδοχή.

Εικόνα καταστροφής από την πυρκαγιά στην Ανατολική Αττική.
© AP Photo / Yorgos Karahalis
Εικόνα καταστροφής από την πυρκαγιά στην Ανατολική Αττική.

Νοηματοδότηση — «Γυρνάω στους δικούς μου ανθρώπους και τους αγκαλιάζω»

Σύμφωνα με τον κ. Κανάκη, αφού κλείσει ο κύκλος του πένθους με την αποδοχή του γεγονότος, είναι σημαντικό το άτομο να οδηγηθεί σε νοηματοδότηση σε επίπεδο ζωής, να εντοπίσει δηλαδή τι καλό μπορεί να αξιοποιήσει σαν τάση ζωής. Είναι χαρακτηριστικό, όπως αναφέρει, ότι μετά από την τραγωδία στην Ανατολική Αττική, «ακούμε κάποιους — μεταξύ τους και αρκετούς διασώστες — να λένε: ‘Γυρνάω στους δικούς μου ανθρώπους και τους αγκαλιάζω' περισσότερο, σχετίζομαι αλλιώς μαζί τους».

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ: Πυροσβέστης περιγράφει όσα έζησε στο Μάτι: «Το βλέμμα μου άλλαξε για πάντα»

Παράλληλα, σημαντικό είναι για αυτούς τους ανθρώπους να έχουν δραστηριότητες που τους δίνουν ικανοποίηση και που μπορούν να τους στηρίξουν διαφορετικά, αλλά και να επικοινωνούν με δικούς τους ανθρώπους, να εκφράζουν τα συναισθήματά τους. Όπως επισημαίνει ο κ. Κανάκης, «σημαντικό είναι να αισθάνονται ότι είμαστε κοντά τους, ότι δεν είναι μόνοι, ότι δεν είναι εγκαταλελειμμένοι».

Η σημασία της απόδοσης ευθυνών

Ως προς τη συμβολή του Κράτους, ο κ. Κανάκης τονίζει ότι είναι σημαντική, αφού δημιουργεί την αίσθηση της υποστήριξης και σε έναν βαθμό, μπορεί να απαλύνει τον πόνο των ανθρώπων. Σημαντική, όπως σημειώνει, είναι όμως και η απόδοση ευθυνών, η «συγγνώμη», καθώς θα επιφέρει «ανακούφιση, λειτουργεί σαν κάθαρση, σαν λύτρωση, η ιδέα ότι αποκαθίσταται η έννομη τάξη».

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ: Προκύπτουν ποινικές ευθύνες για την τραγωδία στο Μάτι; Τι μας διδάσκει η φωτιά της Ηλείας

«Πρέπει να προλαβαίνουμε καταστάσεις, όχι να μιλάμε για την καταστολή»

Ο Συντονιστής Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης του ΕΕΣ δεν παραλείπει να αναφερθεί και στην αξία της πρόληψης. «Είναι σημαντικό να ξεκινούν όλα από την οργάνωση και την πρόληψη, όχι να μιλάμε για την καταστολή και την αντιμετώπιση. Να κάνουμε ενέργειες για να μπορούμε να προλαβαίνουμε καταστάσεις και γεγονότα», επισημαίνει. 

Στο πλαίσιο αυτό, ο Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός, τους προσεχείς μήνες, θα οργανώσει κάποιες εκπαιδεύσεις για το κοινό, τους κατοίκους των πληγεισών περιοχών, τους εθελοντές και το προσωπικό του ΕΕΣ, σχετικά με την παροχή πρώτων βοηθειών ψυχικής υγείας, τις πρώτες βοήθειες για επείγουσες καταστάσεις και την οικογενειακή επανένωση.

Σχετικά:

Φονικές πυρκαγιές στην Αττική
Κατεδαφίσεις αυθαιρέτων
Tags:
πυρόπληκτοι, πυρκαγιές, φωτιά, πυρκαγιά, Μάτι, Ανατολική Αττική
ΠΡΟΤΥΠΑ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣΣΥΖΗΤΗΣΗ
ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΜΕΣΩ FACEBOOKΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΜΕΣΩ SPUTNIK