22:16 14 ΝΟΕΜΒΡΙΟY 2019
Αγόρι κρατά τον πατέρα του από το χέρι

Πώς αντιμετωπίζεις ένα ατίθασο παιδί; Η σημασία των ορίων και οι λάθος μέθοδοι

CC0 / Pixabay.com
ΕΛΛΑΔΑ
Λήψη σύντομου url
Από
0 10
Βρείτε μας

Οι γονείς συχνά σκέφτονται πώς θα τιμωρήσουν αποτελεσματικά τα παιδιά, ενώ αντίθετα, το πιο αποτελεσματικό είναι να επικεντρωνόμαστε στις καλύτερες συμπεριφορές τους, εξηγεί μιλώντας στο Sputnik η ψυχολόγος, Καλλιόπη Τριανταφύλλου.

«Το παιδί μου είναι πολύ ατίθασο, δεν ξέρω τι να κάνω», «του έριξα μια ξυλιά, πειράζει;» «τσακωθήκαμε, μου είπε ότι δε με αγαπάει», «είμαι τόσο κουρασμένος, ώρες — ώρες δεν αντέχω»… Αρκετοί γονείς έχουν χρησιμοποιήσει κατά καιρούς ορισμένες ή και όλες από αυτές τις φράσεις.

Το Sputnik, επιχείρησε να δώσει απαντήσεις σε μερικά από τα συνηθισμένα ερωτήματα και τις ανησυχίες των γονέων, συζητώντας με την Καλλιόπη Τριανταφύλλου, Δρ Κλινικής Ψυχολογίας University of Manchester και συνεργάτη της Παιδοψυχιατρικής Κλινικής του ΕΚΠΑ.

Μεγάλο μέρος της κοινωνίας, έχει την άποψη ότι «μια ξυλιά» δεν κάνει κακό στα παιδιά και μάλιστα μπορεί να είναι και μια αποτελεσματική μέθοδος νουθεσίας ενός παιδιού. Ποια είναι η δική σας άποψη;

Η τιμωρία με τη μορφή του ξύλου σίγουρα δεν αποδίδει. Μια αποτελεσματική μέθοδος, είναι οι συνέπειες ή ακόμα καλύτερα η ανταμοιβή του παιδιού, προκειμένου να ενισχυθούν οι θετικές συμπεριφορές του. Αυτές είναι μορφές γονικής συμπεριφοράς που λειτουργούν πολύ καλύτερα απ' ότι να χτυπήσεις το παιδί.

Δεν επιτρέπεται σε καμία περίπτωση να αγγίζουμε σωματικά ένα παιδί με σκοπό να το βλάψουμε. Οι γονείς που επιλέγουν τέτοιες πρακτικές, το μόνο που καταφέρνουν είναι να αποτελούν πρότυπο προς μίμηση για το παιδί.

Τα παιδιά βλέπουν ότι ο γονέας επιχειρεί να επιβάλει την διαφορετική του άποψη με αυτό τον τρόπο, όπως να χτυπήσει το παιδί. Το μόνο που καταφέρνει είναι το παιδί να πιστέψει ότι αυτός είναι ένας αποτελεσματικός τρόπος για να λύνονται οι διαφορές. Εκτός από το ζήτημα της μίμησης, όταν χτυπάς ένα παιδί λειτουργεί αρνητικά στην εικόνα του.

Εννοείτε στον τρόπο που βλέπει το ίδιο τον εαυτό του;

Ναι, γιατί ο γονέας αποτελεί τον «σημαντικό άλλο», δηλαδή τον πιο σημαντικό πρόσωπο στη ζωή του παιδιού. Βλέπει λοιπόν τον γονέα του να του συμπεριφέρεται με ταπεινωτικό τρόπο.

Δεν είναι λίγοι πάντως οι γονείς που λένε «κι εμείς που τρώγαμε ξύλο δεν πάθαμε τίποτα». Είναι όντως έτσι;

Αυτό το ξέρουν εκείνοι. Ας σκεφτούμε όμως τι μαθαίνει ένα παιδί από τέτοιες συμπεριφορές. Εκείνοι έμαθαν κάτι από αυτό; Τι τους πρόσφερε; Το μόνο ίσως που συνέβη είναι ότι ουσιαστικά ανακυκλώνουν την ίδια συμπεριφορά. Που οδηγεί όμως αυτή η συμπεριφορά; Τι έμαθαν πέρα από το να χτυπάνε και εκείνοι για να λύνουν τα προβλήματά τους ή για να επιβάλλουν δική τους γνώμη;

Άρα χτυπώντας ένα παιδί, δύσκολα θα το πείσεις να μη χτυπά συμμαθητές του στο σχολείο…

Σε χτυπάω γιατί χτύπησες, ανακυκλώνεις την ίδια συμπεριφορά. Σε μια τέτοια περίπτωση, ο γονέας πρέπει να καθίσει να ακούσει το παιδί, χωρίς απαραίτητα να του προσφέρει και τη λύση στο πρόβλημα.

Τα παιδιά συνήθως όταν χτυπάνε μπορεί να αναζητούν έναν τρόπο για να εκφράσουν το συναίσθημά τους. Ξέρετε τα συναισθήματα δεν τα ξέρουμε από τη γέννησή μας. Τα μαθαίνουμε. Και αυτός που μπορεί να μας μάθει τα συναισθήματα είναι ο γονιός μας.

Χρειάζεται λοιπόν να αναγνωρίζουμε τα συναισθήματα του παιδιού και να τα αποδεχόμαστε. Και πολλές φορές χρειάζεται να καθίσουμε δίπλα του και να τα ονοματίσουμε. Στην περίπτωση λοιπόν που ένα παιδί γυρίσει από το σχολείο, έχει χτυπήσει κάποιο άλλο παιδί και μπαίνει στο σπίτι και κλωτσάει τις καρέκλες, το πρώτο που χρειάζεται είναι να μπορέσει να ηρεμήσει και στη συνέχεια να μιλήσει για τη μέρα του στο σχολείο.

Σε καμία περίπτωση βέβαια, δεν δεχόμαστε τη συμπεριφορά του. Δεχόμαστε όμως τα συναισθήματα που έχει. Μπορεί να είναι εκνευρισμένο, θυμωμένο ή απογοητευμένο. Ονοματίζουμε όλα αυτά τα συναισθήματα προκειμένου σιγά — σιγά να τα συνειδητοποιεί και το ίδιο το παιδί. Να αντιληφθεί ότι αυτό που νιώθει είναι για παράδειγμα θυμός.

Κατανοώντας το συναίσθημά του θα το αντιμετωπίσει και καλύτερα;

Θα μπορέσει κατ' αρχάς να αναγνωρίσει τα συναισθήματά του, να τα κατανοήσει και έτσι ίσως να τα εκφράσει με έναν διαφορετικό τρόπο. Τη λύση θα τη βρει το ίδιο σχετικά με το πως θα χειριστεί το ζήτημα που προέκυψε με τον συμμαθητή του.

Ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος να βάλουν οι γονείς όρια σε ένα παιδί που συχνά προκαλεί με τη συμπεριφορά του;

Ο γονέας όπως είπαμε, είναι ο σημαντικότερος άνθρωπος στη ζωή ενός παιδιού. Σε όποια συμπεριφορά στρέψει την προσοχή του, εκείνη η συμπεριφορά εδραιώνεται. Είναι σαν ένας προβολέας που όπου στραφεί, αυτό φωτίζεται και ενισχύεται περισσότερο. Όταν ο γονέας στρέφει τη προσοχή του στο παιδί μόνο όταν εμφανίζει μια ανεπιθύμητη συμπεριφορά, αυτή την συμπεριφορά ενισχύει και επομένως την διατηρεί.

Αυτό που είναι σημαντικό λοιπόν, είναι οι γονείς να προσέχουν το παιδί όταν εμφανίζει επιθυμητές συμπεριφορές, να επιβραβεύουν, να επαινούν και πολλές φορές να χρησιμοποιούν και το σύστημα ανταμοιβών ώστε το παιδί να συνεχίζει να έχει επιθυμητές συμπεριφορές. Ταυτόχρονα είναι σημαντικό να υπάρχουν κανόνες και πρόγραμμα στο σπίτι. Τα παιδιά είναι πιο χαρούμενα όταν λειτουργούν μέσα σε μια οικογένεια που έχει σταθερό πρόγραμμα και κανόνες.

Με τις αρνητικές συμπεριφορές όμως; Πώς πρέπει να αντιμετωπίζονται;

Όταν ένα παιδί εμφανίζει αρνητικές συμπεριφορές υπάρχουν διαφορετικοί τρόποι αντιμετώπισης ανάλογα με την περίπτωση.

Για παράδειγμα όταν ο γονέας νιώθει ότι είναι στα πρόθυρα να ξεσπάσει καβγάς, με το παιδί να έχει αρχίσει τη γκρίνια, τότε το καλύτερο είναι να παραβλέψει τη συμπεριφορά αυτή. Και αυτό διότι —όπως είπαμε, όπου δεν ρίχνεις την προσοχή σου η συμπεριφορά μειώνεται σταδιακά.

Γίνεται "απόσβεση" όπως λέμε συμπεριφορικά. Υπάρχουν και κάποιες φορές που η συμπεριφορά δεν παραβλέπεται. Δηλαδή το παιδί γίνεται επιθετικό ή κάνει πράγματα που δεν είναι σύμφωνα με τους κανόνες του σπιτιού και επομένως το παιδί θα υποστεί την συνέπεια.

Είναι σημαντικό έχουν οριστεί κατ' αρχάς οι κανόνες. Να είναι ξεκάθαροι και να γνωρίζει και το παιδί ότι θα υπάρξει συνέπεια αν παραβεί τους κανόνες ή κάποια από τις βασικές αρχές της οικογένειας. Και αυτό πρέπει να το γνωρίζει από την αρχή το παιδί, να είναι δηλαδή ενήμερο πως αν κάνει αυτό, θα υποστεί και την ανάλογη συνέπεια.

Όταν λέμε συνέπεια, εννοούμε στέρηση κάποιου προνομίου για παράδειγμα, δεν θα πάει να παίξει μπάλα. Η συνέπεια όμως, πρέπει πάντα να είναι δίκαιη. Για παράδειγμα αν ένα παιδί δεν διαβάζει τα μαθήματα του και στις 5:00 ώρα ήταν προγραμματισμένο να πάει να παίξει μπάλα, η συνέπεια είναι ότι θα χάσει το ποδόσφαιρο το οποίο του αρέσει. Αυτό δε σημαίνει ότι δεν θα πάει να παίξει μπάλα για τον επόμενο μήνα.

Μια τέτοια συνέπεια δεν αντιστοιχεί σε αυτό που συνέβη, είναι άδικη και το παιδί αυτό το κατανοεί. Μια άδικη συνέπεια που είναι περισσότερο εκδικητική, δείχνει ότι δεν υπάρχει σταθερότητα στον τρόπο που χειριζόμαστε μια ανεπιθύμητη συμπεριφορά.

Όταν η κρίση περάσει, είναι σωστό να πάρουμε πίσω μια συνέπεια που έχουμε επιβάλει στο παιδί;

Αν το κάνουμε αυτό, το παιδί μαθαίνει ότι δεν υπάρχουν συνέπειες καθώς ο γονιός δεν είναι σταθερός και το μήνυμα προς το παιδί είναι ότι μπορεί να κάνει ότι θέλει και άρα η επιβολή συνέπειας δεν έχει καμιά δύναμη.

Το να επιβάλει ένας γονιός μια συνέπεια δεν σημαίνει ότι είναι κακός γονέας, σημαίνει ότι είναι σταθερός γονέας, ότι είναι δίκαιος. Τα παιδιά χρειάζονται τα όρια.

Καμιά φορά όμως τα παιδιά λένε σκληρά λόγια όταν είναι θυμωμένα…

Ναι, και εκεί, δοκιμάζουν τα όρια. Σε αυτή την περίπτωση, ο γονέας βρίσκεται ήδη σε διαδικασία διαπραγμάτευσης.

«Είσαι κακή», «θα πάω στο μπαμπά/μαμά που είναι πιο καλός/η». Οι γονείς πρέπει να παραβλέψουν αυτές τις φράσεις, διότι αν αρχίσουν να απαντούν, εισέρχονται σε έναν φαύλο κύκλο που θα οδηγήσει σε διαπληκτισμό, κάτι που δεν έχει νόημα. Δείχνουμε σταθερότητα, δεν δείχνουμε θυμό, δεν εκδικούμαστε.

Είμαστε σταθεροί. Το παιδί είχε την επιλογή να ακολουθήσει τη μία από τις δυο επιλογές, δεν το έκανε και άρα χρειάζεται να υποστεί τη συνέπεια.

Καμιά φορά οι γονείς είναι οι ίδιο φορτισμένοι, κουρασμένοι, δεν μπορούν να διαχειριστούν ψύχραιμα τις καταστάσεις. Τι τους συμβουλεύετε να κάνουν σε αυτή την περίπτωση απέναντι σε ένα εξοργισμένο παιδί;

Νομίζω ότι σε αυτές τις περιπτώσεις, χρειάζεται να πάρει χρόνο ο γονιός. Να σκεφτεί ότι εκείνη τη στιγμή το παιδί του βρίσκεται εκτός ορίων. Πολλές φορές, σκεφτόμαστε πράγματα που δεν βοηθάνε.

Για παράδειγμα, μπορεί ένας γονέας να σκέφτεται ότι το παιδί τον βασανίζει, δημιουργεί συνέχεια προβλήματα και αυτές οι σκέψεις δεν βοηθάνε τον γονέα να είναι ψύχραιμος και έτσι ξεκινάνε οι φωνές… Χρειάζεται και ο γονέας να ηρεμήσει για να κατανοήσει ότι η συμπεριφορά του παιδιού εκείνη τη στιγμή, μπορεί να οφείλεται ίσως στο ότι το παιδί είναι κουρασμένο, ίσως στο ότι έχει μάθει με αυτό τον τρόπο να προσπαθεί να επιβάλει τα θέλω του και αυτό χρειάζεται να αλλάξει.

Αλλά για να το αλλάξει δεν μπορεί ο ίδιος ο γονέας να αρχίσει να φωνάζει και να λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο. Άρα λοιπόν χρειάζεται να αλλάξει τον τρόπο που σκέφτεται. Να κατανοήσει ότι και εκείνος είναι κουρασμένος και δεν μπορεί να πάρει μια απόφαση εκείνη τη στιγμή. Να μη γενικεύει την κακή συμπεριφορά του παιδιού του, να μην επικεντρώνεται σε πράγματα τα οποία τον απογοητεύουν και του εντείνουν τον εκνευρισμό.

Αυτό στο οποίο πάντως θα ήθελα να επιμείνω, είναι ότι πολλές φορές οι γονείς σκέφτονται πώς θα τιμωρήσουν τα παιδιά με τον πιο αποτελεσματικό τρόπο. Αντίθετα, το πιο αποτελεσματικό είναι να επικεντρωνόμαστε στις καλύτερες συμπεριφορές τους.

Χρειάζεται να βλέπουμε τα θετικά τους, τις επιθυμητές συμπεριφορές, συμπεριφορές που ήδη επιδεικνύουν και που χρειάζεται να τις ενισχύσουμε για να μην χαθούν. Ό,τι δεν ενισχύουμε χάνεται. Δεν πρέπει λοιπόν να θεωρούμε δεδομένες κάποιες συμπεριφορές. Δεν κακομαθαίνουμε τα παιδιά μας όταν τα επαινούμε και βλέπουμε τα θετικά τους χαρακτηριστικά.

Ίσα — ίσα ενισχύουμε την εικόνα τους και εκείνα μαθαίνουν τι μπορούν να καταφέρουν, πως μπορούν να είναι καλύτερα, και παράλληλα χτίζουμε τη σχέση μας με το παιδί μας.

Σχετικά:

Παιδίατροι: Αγοράστε στα παιδιά σας παραδοσιακά παιχνίδια και όχι ηλεκτρονικά γκάτζετ
Ποιοι παράγοντες αυξάνουν τον κίνδυνο μυωπίας στα παιδιά
Υγιέστερα τα παιδιά όσων ανδρών αθλούνται - Νέα έρευνα πάνω σε ποντίκια
Tags:
ξύλο, συναισθήματα, γονείς, σχολείο, παιδί
ΠΡΟΤΥΠΑ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣΣΥΖΗΤΗΣΗ
ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΜΕΣΩ FACEBOOKΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΜΕΣΩ SPUTNIK